LEKI ANTYHISTAMINOWE

W ciągu ostatnich 30 lat obserwuje się wzrost częstości zachorowań na choroby alergiczne układu oddechowego i skóry. W związku z tym, zwiększyło się zapotrzebowanie na leki antyalergiczne, z których zasadniczą rolę odgrywają leki antyhistaminowe [1, 2, 3].

Histamina należy do amin biogennych. W organizmie powstaje na drodze dekarboksylacji histydyny [4]. Występuje w skórze, komórkach krwi, płucach i w błonie śluzowej przewodu pokarmowego. Można ją także wyizolować z ośrodkowego układu nerwowego. W komórkach mastocytów i bazofili magazynowana jest w ziarnistościach cytoplazmatycznych, dzięki czemu nie jest rozkładana przez enzymy (histaminaza, N-metylotransferaza) [5]. Histamina zostaje uwolniona z ziarnistości cytoplazmatycznych komórek tucznych i granulocytów zasadochłonnych w wyniku reakcji alergicznych (antygen-przeciwciało), ale także pod wpływem niektórych środków cieniujących, antybiotyków, związków amonowych, alkaloidów, peptydów i enzymów, w stanach stresu organizmu, stanach zapalnych, po użądleniach owadów, czy węży [6]. Histamina działa przez pobudzenie receptorów histaminergicznych H1, H2, H3 i H4. Receptory H1 i H2 występują w komórkach endotelialnych, komórkach mięśni gładkich, naczyń oraz dróg oddechowych, neutrofilach, eozynofilach, monocytach, limfocytach T i B, chondrocytach, hepatocytach, a także w komórkach nerwowych i komórkach dendrycznych [7, 8, 9]. Receptory H3 znaleziono w neuronach histaminergicznych, eozynofilach, monocytach i komórkach dendrycznych. Receptory typu H4 występują natomiast w eozynofilach, bazofilach, neutrofilach, limfocytach T, komórkach dendrycznych oraz w hepatocytach, szpiku kostnym, komórkach śledziony, grasicy, płuc, jelita cienkiego, okrężnicy oraz serca [10, 11, 12].

Histamina pobudzając receptor H1 powoduje skurcz mięśni gładkich oskrzeli, przewodu pokarmowego, dróg rodnych, skurcz naczyń tętniczych i żylnych (obrzęk w wyniku wzmożonej przepuszczalności naczyń), a także wzmożone wydzielanie w drogach oddechowych śluzu o zwiększonej lepkości oraz stymulację zakończeń nerwów czuciowych. Ponadto, powoduje również skurcz mięśni gładkich tchawicy i naczyń krwionośnych, a dodatkowo zwiększa przepuszczalność naczyń [13, 14]. Histamina, działając na receptor H1 wykazuje działanie modulujące reakcję immunologiczną [15, 16] przez zwiększenie wytwarzania interleukin IL6 i IL8, które są czynnikiem chemotaktycznym dla neutrofili i eozynofili. Interleukiny te zwiększają także produkcję ICAMP 1, tzw. cząsteczek przylegania, decydujących o przechodzeniu komórek do tkanek (np. rinowirusów), pełnią więc rolę prozapalną [17, 18]. Pobudzenie receptora H2 objawia się zwiększonym wydzielaniem soku żołąd­kowego, zwiotczeniem mięśni gładkich układu oddechowego oraz naczyń krwionośnych. Stymulacja receptora H3 poprzez mechanizm zwrotny hamuje syntezę i uwalnianie histaminy. Działając na receptor H4 zmienia wydzielanie gruczołów surowiczo-śluzowych.

Leki antyhistaminowe (antyhistaminicum) odwracalnie hamują działanie histaminy poprzez blokowanie wyłącznie receptorów histaminergicznych H1. Leki przeciwhistaminowe I generacji wprowadzono do lecznictwa w połowie ubiegłego wieku, ale ich stosowanie wiązało się z dużym ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych [19]. Antyhistaminiki ze względu na swoje podstawowe działanie zmniejszające obrzęk śluzówek, kichanie i wyciek z nosa znalazły zastosowanie w leczeniu alergicznego nieżytu nosa i zapalenia spojówek. Ich uboczne działanie sedatywne, przeciwświądowe i miejscowo znieczulające sprawiło, że stosuje się je także w leczeniu pokrzywek i innych alergoz skórnych [20].

Niekorzystne właściwości farmakodynamiczne i farmakokinetyczne tych leków wiązały się z:

• krótkim czasem działania, co wiązało się z częstym stosowaniem wysokich dawek (szybko dysocjują z kompleksu lek – receptor),

• lipofilnością (leki przenikały przez barierę krew–mózg i blokując receptory w OUN powodowały zaburzenia koordynacji ruchowej, otępienie i senność),

• niską selektywnością działania i równoczesnym powinowactwem do receptorów muskarynowych, serotoninergicznych, α-adrenergicznych oraz dopaminergicznych (występowanie działań niepożądanych w postaci zaburzeń widzenia i trudności w oddawaniu mo­czu, oraz suchością w jamie ustnej).

Objawy niepożądane, które występowały po zażyciu leków I generacji można podzielić na 4 grupy [21, 22]:

• reakcje stymulujące [wzmożony apetyt, skurcze mięśniowe (drgawki), bezsenność, drażliwość i tachykardia],

• reakcje neuro-psychiatryczne (lęki, depresje zabu­rzenia świadomości, halucynacje i psychozy),

• reakcje ze strony obwodowego układu nerwowego (rozszerzenie źrenic, upośledzenie widzenia, suchość jamy ustanej, zaparcia, zatrzymanie moczu, impotencja),

• reakcje tłumienia funkcji centralnego układu nerwowego (CNS) (upośledzenie procesów poznawczych, senność, brak możliwości prowadzenia pojazdów mechanicznych).

Działania niepożądane leków przeciwhistaminowych I generacji, takie jak premedykacja, sedacja, działanie przeciwwymiotne, spowodowały wykorzystanie ich poza pierwotnym przeznaczeniem [11, 23]. Badania kliniczne dowodzą, że przy stosowaniu przewlekłym (kilka tygodni) leki te tracą swe działanie antyhistaminowe. Osoby starsze są szczególnie wrażliwe na stosowanie klasycznych antyhistaminików.

Leki II generacji zostały wprowadzone do lecznictwa na początku lat 80 i są odtąd nazywane lekami nowej generacji (II generacji) [20]. Cechą charakterystyczną budowy chemicznej leków antyhistaminowych, będących kompetycyjnymi antagonistami histaminy do receptorów H1, jest obecność fragmentu etyloaminy połączonego z częścią aromatyczną [4]. Cząsteczki leków II generacji są dużo większe i bardziej rozbudowane, jednak ich struktura opiera się na tradycyjnych lekach antyhistaminowych. Dodatkowo leki II generacji zawierają w swej budowie grupy polarne, które zmieniają ich właściwości na lipofilne. Zwiększenie hydrofilowości i polarności powoduje ograniczenie możliwości przejścia farmaceutyku przez barierę krew–mózg [4]. Antyhistaminiki II generacji wykazują działanie przedłużone i nie powodują poważniejszych działań niepożądanych [24]. Leki te rzadko wywierają działanie sedatywne, a dzięki właściwościom farmakodynamicznym większość z nich stosuje się raz dziennie [25, 26]. Selektywność działania na receptory H1, skutecznie zmniejsza uczucie świądu, kichanie oraz wyciek wydzieliny z nosa [27, 28]. Nie zwiększają łaknienia, dlatego pacjenci zażywający te leki nie przybierają na wadze. Do leków III generacji należą leki antyhistaminowe II generacji, które uległy metabolizmowi wątrobowemu, jak terfenadyna, astemizol, loratadyna, acrivastina i najstarszy przedstawiciel – cetyryzyna [29].

CETYRYZYNA

Cetyryzyna – chemicznie opisana wzorem C21H25CIN2O3 2HCl, jest kwasem (+-) 2- {4- [(chlorofenylo)- fenylometylo] -1- piperazynylo}- etoksyoctowym (ryc. 1). Została wprowadzona do lecznictwa w 1989 roku. Jest piperazynową pochodną difenylometanu o strukturze wywodzącej się z hydroksyzyny. Grupa hydroksylowa obecna w strukturze hydroksyzyny została zamieniona na grupę karboksylową [4]. Jako aktywny metabolit hydroksyzyny nie podlegający transformacji ma działanie przeciwhistaminowe, jednak pozbawiona jest działań ośrodkowych. Cetyryzyna posiada elementy struktury charakterystyczne dla leków I generacji, ale obecność w strukturze grupy karboksylowej, powoduje zwiększoną hydrofilność i polarność cząsteczki leku, uniemożliwiającą tym samym pokonanie bariery krew–mózg. Lek w preparatach handlowych występuje także jako pochodna – dichlorowodorek cetyryzyny [30, 31, 32].

Cetyryzyna stanowi mieszaninę racemiczną dwóch enancjomerów: lewocetyryzyny i dekstrocetyryzyny (ryc. 1). Aktywność przeciwhistaminową wykazuje jedynie lewocetyryzyna. Różnica w budowie cząsteczek enancjomerów ma wpływ na ich właściwości farmakologiczne. Lewocetyryzyna ma 30 razy większe powinowactwo do receptora H1 i ponad 20 razy dłuższy czas dysocjacji od receptora histaminowego niż cetyryzyna [33].

Cetyryzyna charakteryzuje się:

• silną specyficznością w stosunku do receptorów H1,

• niskim metabolizmem,

• wpływem na komórki zapalne biorące udział w reakcji alergicznej [34].

Udowodniono działanie terapeutyczne cetyryzyny w dawkach 5, 10 i 20 mg. Amerykańska Komisja Leków (AKL-FDA) dopuściła dawki 5 i 10 mg do leczenia pacjentów z nieżytem nosa rhinitis [32, 35].

Cetyryzyna jest wybiórczym antagonistą obwodowych receptorów histaminowych H1. Wykazuje silne i długotrwałe działanie farmakologiczne. Hamuje wczesną i późną fazę reakcji alergicznej. Zmniejsza migrację eozynofilów, monocytów, limfocytów i uwalnianie mediatorów odczynu zapalnego. Znacząco zmniejsza także migrację leukocytów w kierunku alergenów, bez zmniejszania poziomu histaminy i prostaglandyny D2 [36, 37]. Cetyryzyna zmniejsza ruchy i inne kinetyczne własności leukocytów i komórek zapalnych, ale nie wpływa na wydzielane przez te komórki mediatory. Jej silne działanie antyadhezyjne ujawnia się jako zapobieganie adhezji eozynofilów do komórek endotelialnych. Szczególnie hamowana jest adhezja wywołana IL-1 i fMLP [38, 39]. Cetyryzyna hamuje działanie zarówno egzo-, jak i endogennej histaminy oraz nadmierną na nią reaktywność błony mięśniowej oskrzeli (u chorych na astmę) [21]. Nie działa przeciwcholinergicznie i przeciwserotoninowo [40].

Cetyryzyna w lecznictwie stosowana jest w postaci tabletek powlekanych (10 mg), syropu (1 mg/ml) lub kropli (10 mg/ml). Preparaty proste zawierające cetyryzynę to leki o różnych nazwach handlowych (Acer, Alermed, Alero, Alerzina, Allertec, Ceratio, Virlix, Zyrtec, Zyx 7, z dichlorowodorkiem cetyryzyny: Amertil, Cetalergin, Cetrivax, Letizen). Lekiem złożonym jest Cirrus, zawiera w swoim składzie oprócz dichlorowodorku cetyryzyny także pseudoefedrynę [40].

Zwykła dawka jednorazowa cetyryzyny dla dorosłych to 10 mg. Zaleca się przyjmowanie jej raz dziennie, najlepiej podczas kolacji, oraz popijanie wodą. W przypadku nasilenia działań niepożądanych najbezpieczniej stosować dwukrotne dawki po 5 mg (podczas śniadania i kolacji) [41].

Dzieci w wieku od 6 do 12 lat o wadze większej niż 30 kg, powinny dostać jednakową dawkę leku jak dla dorosłych, podzieloną na dwie dawki dzienne po 5 mg rano i wieczorem. Dla dzieci w tym samym przedziale wiekowym, ważących mniej niż 30 kg stosuje się pojedynczą dawkę dobową – 5 mg. Dzieciom w wieku od 2 do 6 lat, podaje się 5 mg raz dziennie lub po 2,5 mg dwa razy dziennie. U osób starszych zwiększa się odstęp czasu między dawkami. U osób z niewydolnością nerek lub wątroby dawkę zmniejsza się o połowę [42]. Cetyryzyna po podaniu doustnym wchłania się szybko i niemal całkowicie w 93% wiąże się z białkami osocza. Po podaniu 10 mg cetyryzyny na czczo, jej stężenie maksymalne osiągane jest we krwi po 1 godzinie i wynosi 0,3 μm/L. Pokarm zmniejsza szybkość wchłaniania leku, ale nie wpływa na jego stopień wchłaniania. Po podaniu z posiłkiem stężenie maksymalne we krwi następuje po 3 godzinach [40]. Okres półtrwania cetyryzyny wynosi ok. 9 godzin (u dzieci 6 h) i wydłuża się u pacjentów ze zmniejszoną wydolnością nerek dlatego, ponieważ jest wydalana w 65% przez nerki w stanie nie zmienionym (klirens nerkowy – 30 ml/min). Cetyryzyna wykazuje działanie farmakologiczne do 24 godzin.

Cetyryzyna stosowana jest w leczeniu chorób alergicznych, takich jak: przewlekłe i sezonowe alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, katar sienny, przewlekły nieżyt nosa [43]. Skuteczna jest również w przewlekłej idiopatycznej (samoistnej) pokrzywce, świądzie, dermografizmie, alergicznym zapaleniu spojówek i obrzęku Quinckiego [44, 45].

Preparatów z cetyryzyną nie należy stosować z lekami uspokajającymi i neuroleptykami, bo mogą nasilać uspokajające i nasenne działanie tych leków.

Teofilina (16%) i rytonawir (40%) powodują zwiększone narażenie na cetyryzynę. Badania nie wykazały interakcji z pseudoefedryną, cymetydyną, ketokonazolem, erytromycyną i azytromycyną [30].

Nie wolno stosować cetyryzyny w przypadku nadwrażliwości na cetyryzynę, hydroksyzynę i pochodne piperazyny, w niewydolności nerek (gdy klirens kreatyniny ma wartość poniżej 10 ml/min) oraz, gdy stężenie alkoholu we krwi jest większe od 0,5 g/l [46]. Kobietom w ciąży, lek  można podawać tylko w przypadku zdecydowanej konieczności (wg US FDA – kat B) i nie zaleca się przyjmowania cetyryzyny w czasie karmienia piersią. Nie jest wskazana do stosowania u dzieci w wieku do drugiego roku życia [40].

Cetyryzyna może powodować bóle i zawroty głowy, senność, zmęczenie lub pobudzenie. W czasie stosowania mogą wystąpić lekkie zaburzenia ze strony układu pokarmowego tj. biegunka, wymioty, ból brzucha, nudności [46]. A także kaszel z podrażnieniem gardła i suchość w ustach. Zdarzają się  pojedyncze przypadki nadwrażliwości, takie jak: odczyny skórne, wstrząs anafilaktyczny, czy obrzęk naczynioruchowy. Czasem występuje zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych i stężenia bilirubiny we krwi. Rzadko pojawia się depresja, omamy, bezsenność, tiki, parestezja, dystonia lub dyskineza [20, 47]. Po zażyciu cetyryzyny zaobserwowano utrudnione lub mimowolne oddawanie moczu, tachykardię i trombocytopenię [48, 49]. W razie przedawkowania cetyryzyny stosuje się leczenie objawowe – płukanie żołądka. Nie stwierdzono wpływu leku podawanego w dawce 20 i 25 mg na dobę na wydłużenie czasu reakcji, ale nie zaleca się zwiększania dawki u osób obsługujących maszyny lub prowadzących pojazdy mechaniczne [50, 51]. Na kilka dni przed wykonaniem testów skórnych należy odstawić lek, bo wynik testu może być zafałszowany.

Cetyryzyna jest selektywnym antagonistą receptorów H1. Już pojedyncza, zwykle stosowana dawka (10 mg) hamuje reakcję rumieniowo-pęcherzową po śródskórnym wstrzyknięciu histaminy. Szczególną własnością cetyryzyny jest to, że zmniejsza ona migrację komórek zapalnych ale nie wpływa na wydzielane przez te komórki mediatory [34].

Badania wykazały, że dominującymi komórkami infiltrującymi skórę po podaniu śródskórnym antygenu są limfocyty CD4+ i eozynofile. Cetyryzyna hamuje migrację monocytów i limfocytów powstającą na skutek działania środków chemotaktycznych (fMLP* i LTB4). Silne działanie antyadhezyjne manifestowane jest przez zahamowanie adhezji eozynofilów do komórek endotelialnych. Szczególnie hamowana jest adhezja wywołana IL-1 i fMLP. Zapobiega to ekspresji szeregu cząsteczek adhezyjnych takich jak ICAM-1 i VCAM-1, które z kolei są receptorami np. dla rinowirusów [52, 53, 54]. Dowodzi to tego, że oprócz działania antyhistaminowego lek ten posiada także silne działanie przeciwzapalne, hamuje także opóźnioną reakcję skórną wywołaną PAF i kalikreiną [55].

Cetyryzyna jest skutecznym i dobrze tolerowanym lekiem. Nie przechodzi przez barierę naczyniowo-mózgową. Nie wykazuje zatem działania nasennego. Wiele badań klinicznych i doświadczalnych cetyryzyny wykazało, że nie posiada ona działania kardiotoksycznego, ponieważ nie indukuje przedłużenia czasu przewodnictwa przedsionkowo-komorowego (QT) i tym samym arytmii komorowej [56, 57]. Podanie dawki 10 mg na dobę likwiduje lub znacznie zmniejsza takie objawy pyłkowic jak kichanie, świąd nosa, wypływ wodnistej wydzieliny z nosa, świąd i łzawienie oczu [29].

Leki antyhistaminowe mają znaczące miejsce w terapii astmy atopowej, szczególnie tej, która przebiega razem z ANN (rhinitis allergica) [58, 59]. Podawanie jej w dużych dawkach 20 mg/dobę przez okres 2 tygodni skutecznie tłumi objawy nadwrażliwości oskrzeli (suchy kaszel, duszności i świsty w płucach, krótki oddech, uczucie obręczy na klatce piersiowej) oraz blokuje wstępnie późną fazę reakcji alergicznej w wyniku prowokacji alergenowej [60].

Cetyryzyna jest najsilniejszym lekiem antyhistaminowym blokującym wystąpienie reakcji pęcherzowo-rumieniowej po kontakcie ze swoistym alergenem. Zapobiega też skurczowi oskrzeli powstałemu na skutek prowokacji antyhistaminowej.

Cetyryzyna okazała się skuteczna w terapii pokrzywek, szczególnie tych przebiegających z atopowym zapaleniem skóry (AZS). Badanie przeprowadzono na małych dzieciach w wieku od 12 do 24 miesiąca życia. W teście klinicznym randomizowanym obejmującym 800 dzieci, jednej grupie podawano cetyryzynę w dawce 0,25 mg/kg wagi, a drugiej – placebo. Czas trwania badania wynosił 18 miesięcy [61].

Z badań wynika, że w grupie dzieci otrzymujących cetyryzynę częstość występowania pokrzywki  określono na 5,8% i jest trzykrotnie mniejsza od częstości występowania pokrzywki u dzieci otrzymujących placebo (16,2%). W tej próbie klinicznej dawkę cetyryzyny podzielono na połowę. Wynika to z tego, że cetyryzyna stosowana u małych dzieci posiada krótki czas eliminacji (szybciej niż u dorosłych jest eliminowana z ustroju). W związku z tym ma krótki czas działania. Jednak osiąga ona wysokie stężenie w skórze i blokując receptory H1 daje korzystny przeciwpokrzywkowy efekt kliniczny [34].

Działanie profilaktyczne polega na podawaniu cetyryzyny przez długi okres czasu, co zapobiega wystąpieniu pokrzywki, której objawami są rozszerzenie i zwiększenie przepuszczalności naczyń, tworzenie pęcherza pokrzywkowego, świąd, suchość skóry
i rumień. Devalia i wsp. badali hamujące działanie cetyryzyny i jej enancjomerów na powstawanie reakcji skórnych w grupie 18 zdrowych ochotników. Lewocetyryzyna w dawce 2,5 mg hamowała powstawanie pohistaminowego bąbla i zaczerwienienia w stopniu porównywalnym do cetyryzyny w dwa razy większej dawce (5 mg). Powstawanie bąbla było hamowane na dłużej i w większym stopniu przez lewocetyryzynę, niż cetyryzynę (odpowiednio 28,4 godz. vs 24,3 godz.; 83,5% vs 79,8%). Dekstrocetyryzyna nie miała wpływu na powstawanie bąbla i zaczerwienienie [62].

W innym badaniu oceniano hamujący wpływ obu enancjomerów na wzrost oporu przepływu powietrza przez nos po prowokacji histaminą u zdrowych ochotników. Przepływ powietrza mierzono za pomocą rynomanometrii przedniej. Cetyryzyna i lewocetyryzyna wykazały podobny efekt kliniczny, natomiast dekstrocetyryzyna nie przejawiała działania przeciwhistaminowego [63, 64].

Wyniki badania porównującego działanie przeciwhistaminowe cetyryzyny i lewocetyryzyny u dzieci z przewlekłym nieżytem alergicznym nosa przemawiają na korzyść cetyryzyny. Pacjenci w wieku 6-12 lat byli podzieleni na trzy grupy, otrzymywali cetyryzynę, lewocetyryzynę lub placebo. Po 12 tygodniach terapii porównywano objawy. Szczytowy przepływ wydechowy przez nos (ang. nasal peak expiratory flowrate – nPEFR), odsetek eozynofilów w wydzielinie z nosa, jakość życia na podstawie kwestionariusza Pediatric Rhinoconjunctivitis Quality of Life Questionnaire (PRQLQ) oraz wyniki badań laboratoryjnych krwi (stężenie IgE, eozynofilię, stężenie białka kationowego eozynofilów [ang. Eosinophil Cationic Protein – ECP]) z wartościami wyjściowymi. Oba leki skutecznie znosiły objawy nieżytu nosa, poprawiały nPEFR i jakość życia w porównaniu z placebo, jednak działanie cetyryzyny było silniejsze niż lewocetyryzyny. Dodatkowo, jedynie w grupie leczonej cetyryzyną wykazano istotne zmniejszenie odsetka eozynofilów w wydzielinie z nosa oraz w krwi obwodowej. Lewocetyryzyna powodowała natomiast znamienne statystycznie obniżenie stężenia ECP, czego nie obserwowano w grupie leczonej cetyryzyną [65].

Badania donoszą, że większe dawki cetyryzyny, do 20 mg na dobę, stosowano z powodzeniem w terapii obrzęków. Wszystkie te cechy wskazują, że jest ona idealnym lekiem do stosowania w terapii chorób alergicznych.

Lewocetyryzyna (ryc. 2) jest aktywnym metabolitem cetyryzyny i w tej postaci znalazła zastosowanie w lecznictwie.

W porównaniu z cetyryzyną cechuje się:

• dwukrotnie większym powinowactwem do receptora H1 [66],

• dłuższym czasem jej dysocjacji od receptora H1 (lewocetyryzyna – 142 min, cetyryzyna – 130 min),

• szybszym osiąganiem stężenia maksymalnego w surowi­cy po podaniu doustnym (lewocetyryzyna – po 30 min, natomiast cetyryzyna – po 40 min),

• dłuższym czasem półtrwania,

• mniejszą objętością dystrybucji,

• mniejszym stopniem metabolizmu pozanerkowego (lewocetyryzyna w 86% jest wydalana w postaci niezmienionej a cetyryzyna w 60%).

Za większe bezpieczeństwo i skuteczność lewocetyryzyny odpowiada teoretycznie mniej nasilony metabolizm oraz mniejsza objętość dystrybucji, jednak w badaniach klinicznych opisywanych w literaturze oba preparaty wykazują podobną skuteczność terapeutyczną [67, 68, 69].

PODSUMOWANIE

Cetyryzyna znana jest w terapii chorób alergicznych już od ponad dwudziestu lat. Jest stosowana w leczeniu objawowym stanów alergicznych. Działa szybko i nie powoduje senności. Mimo tego, dość trudne jest przedstawienie jej miejsca w grupie leków przeciwhistaminowych. Szereg opublikowanych doniesień potwierdza jej korzystny efekt terapeutyczny w bezpośrednich i pośrednich porównaniach z innymi lekami przeciwhistaminowymi. Podobne dane dotyczą jej profilu bezpieczeństwa. Wobec powyższych faktów można stwierdzić, że cetyryzyna stała się obecnie jednym z ważniejszych elementów leczenia przeciwalergicznego u dorosłych i u dzieci.

..............................................................................................................................................................

PIŚMIENNICTWO

1.     Gutzmer R., Langer K., Lisewski M., Mommert S., Rieckborn D., Kapp A. i wsp.: Expression and function of histamine receptors 1 and 2 on human monocyte-derived dendritic cells. J Allergy Clin Immunol, 2002, 109, 524-531.

2.     Davies B.H., Mullins J., Couch H.A.: Prophylactic treatment of seasonal allergic rhinitis: a comparison of cetirizine (Zirtek) and terfenadine (Triludan). Clin Trials J, 1989, 26, 100-107.

3.     Alkis G., Togias M.D.: Systemic immunologic and inflammatory aspects of allergic rhinitis. Journal of Allergy and Clinical Immunology, 2000, part 2, volume 106, number 5.

4.     Zejc A., Gorczyca M.: Chemia leków. PZWL Warszawa 1999, 328.

5.     Janiec W.: Farmakodynamika. PZWL Warszawa 2008, 240-247.

6.     Menzies-Gow A., Ying S., Phipps S., Kay A.B.: Interactions between eotaxin, histamine and mast cells in early microvascular events associated with eosinophil recruitment to the site of allergic skin reactions in humans. Clin Exp Allergy, 2004, 34, 1276.

7.     Giustizieri M.L., Albanesi C., Fluhr J., Gisondi P., Norgauer J., Girolomoni G.: H1 histamine receptor mediates inflammatory responses in human keratinocytes. J Allergy Clin Immunol, 2004, 114, 1176-1182.

8.     Marshall D.G.: Therapeutics options in allergic disease: Antihistamines as systemic antiallergic agents. J Allergy Clin Immunol, 2000, 5 (106), 303-309.

9.     Monroe E.W. i wsp.: Appraisal of the validity of histamine – induced wheal and flare to predict the clinical efficacy of antyhistamines. J Allergy Clin Immunol, 1997, 2(99),
789-806.

10.     Grimfeld A. i wsp.: Prophylactic management of children at risk for recurrent upper respiratory infections: the Preventia I Study. Clin Exp Allergy, 2004, 34, 1665-1672.

11.     Grzelewska-Rzymowska I.: Nowe leki przeciwhistaminowe w leczeniu alergicznego nieżytu nosa. Magazyn Otolaryngologiczny, 2002, 1, 3.

12.     Bousquet J. i wsp.: Allergic rhinitis and its impact on asthma (ARIA) 2008 update. Allergy, 2008, 63, 8-160.

13.     Triggiani M., Gentile M., Secondo A. i wsp.: Histamine induces exocytosis and IL-6 production from human lung macrophages through interaction with H receptors. J Immunol, 2001, 166, 4083-4091.

14.     Barbey J.T., Anderson M., Ciprandi G., Frew A.J., Morad M., Priori S.G. i wsp.: Cardiovascular safety of second-generation antihistamines. Am J Rhinol, 1999, 13, 235-243.

15.     Ciprandi G., Buscaglia S., Pronzato C., Pesce G., Ricca V., Villaggio B. i wsp.: New targets for antiallergic agents. [w:] Langer S., Church M., Vargaftig B., Nicosia S. (eds.): New targets for antiallergic agents. Basel, Karger, 1993, 115-127.

16.     Ciprandi G., Buscaglia S., Pronzato C., Benvenuti C.,
Cavalli E., Bruzzone F. i wsp.: Oxatomide reduces inflammatory events induced by allergen-specific conjunctival challenge. Ann Allergy Asthma Immunol, 1995, 75, 446-452.

17.     Caron G., Delneste Y., Roelandts E., Duez C., Bonnefoy J.Y., Pestel J. i wsp.: Histamine polarizes human dendritic cells into Th2 cell-promoting effector dendritic cells. J Immunol, 2001, 167, 3682-3686.

18.     Markham A., Wagstaff A.J.: Fexofenadine. Drugs, 1998, 55, 269-274.

19.     Simons F.E.: Comparative pharmacology of H1 antihistamines: clinical relevance. Am J Med, 2002, 16, 38-46.

20.     Simons F.E., Simons K.J.: Clinical pharmacology of new histamine H1 receptor antagonists. Clin Pharmacokinet, 1999, 36, 329-352.

21.     Bousquet J., van Cauwenberge P., Khaltaev N.: Allergic rhinitis and its impact on astma. J Allergy Clin Immunol, 2001, part 2, Vol 108, Number 5.

22.     Bryce P.J, Geha R., Oettgen H.C.: Desloratadine inhibits allergen-induced airway inflammation and bronchial hyper responsiveness and alters T-cell responses in murine models of asthma. J Allergy Clin Immunol, 2003, Vol 112, Number 1.

23.     Simons F.E., Fraser T.G., Reggin J.D., Simons K.J.: Individual differences in central nervous system response to antihistamines (H1-receptor antagonists). Ann Allergy Asthma Immunol, 1995, 75, 507-514.

24.     Simons F.E., Simons K.J.: The pharmacology and use of H1-receptor-antagonist drugs. N Engl J Med, 1994, 330, 1663-1670.

25.     Roth T., Roehrs T., Koshorek G., Sicklesteel J., Zorick F.: Sedative effects of antihistamines. J Allergy Clin Immunol, 1987, 80, 94-98.

26.     Nelson H.S.: Prospects for antihistamines in the treatment of astma. J Allergy Clin Immunol, 2003, Supplement Vol 112, Number 4.

27.     Wiseman L.R., Faulds D.: Ebastine. A review of its pharmacological properties and clinical efficacy in the treatment of allergic disorders. Drugs, 1996, 51, 260-277.

28.     Leynadier F., Bousquet J., Murrieta M., Attali P.: Efficacy and safety of mizolastine in seasonal allergic rhinitis. The Rhinase Study Group. Ann Allergy Asthma Immunol, 1996, 76, 163-168.

29.     Passalacqua G., Bousquet J., Church M. i wsp.: Adverse effects of H1-antihistamines. Allergy,1996, 51, 666-675.

30.     Rachelefsky G.S.: Pharmacologic management of allergic rhinitis. J Allergy Clin Immunol, 1998, 2, 367-369.

31.     Zawisza E., Krygowski W.: Cetirizine – lek pierwszego rzutu w terapii chorób atopowych. Alergia, 2003, 8-10.

32.     Podlewski J.K., Chwalibogowska-Podlewska A.: Leki Współczesnej Terapii. Wydanie XVII: Warszawa 2005.

33.     Strzelak A., Kulus M.: Miejsce lewocetyryzyny w terapii chorób alergicznych. Alergol Info, 2010, Tom 5, (4), 153-160.

34.     Zawisza E., Bardadin J.: Strategia leczenia antyhista­minowego. Alergia 2006, 1, 12-16.

35.     Meltzer E.O.: An overview of current pharmacotherapy in perennial rhinitis. J Allergy Clin Immunol, 1995, 95, 1097-1110.

36.     Ohashi Y., Nakai Y., Tanaka A., Kakinoki Y., Ohno Y., Masamoto T. i wsp.: Soluble intercellular adhesion molecule-1 level in sera is elevated in perennial allergic rhinitis. Laryngoscope, 1997, 107, 932-935.

37.     Liu C.M., Shun C.T., Cheng Y.K.: Soluble adhesion molecules and cytokines in perennial allergic rhinitis. Ann Allergy Asthma Immunol, 1998, 81, 176-180.

38.     Thomson L., Blaylock M.G., Sexton D.W., Campbell A., Walsh G.M.: Cetirizine and levocetirizine inhibit eotaxin-induced eosinophil transendothelial migration through human dermal or lung microvascular endothelial cells. Clin Exp Allergy, 2002, 32, 1187-1192.

39.     Canonica G.W., Ciprandi G., Buscaglia S., Pesce G., Bagnasco M.: Adhesion molecules of allergic inflammation: recent insights in to their functional roles. Allergy, 1994, 49, 135-141.

40.     Farmindex. CMP Medica, Warszawa 2010.

41.     Ciprandi G., Ricca V., Tosca M., Landi M., Passalacqua G., Canonica G.W.: Continuous antihistamine treatment controls allergic inflammation and reduces respiratory morbidity in children with mite allergy. Allergy, 1999, 54, 358-365.

42.     Renwick A.G.: The metabolism of antihistamines and drug interactions: the role of cytochrome P450 enzymes. Clin Exp Allergy, 1999, 3, 116-124.

43.     Ferrer M., Morais-Almeida M., Guizova M. i wsp.: Evaluation of treatment satisfaction in children with allergic disease treated with an antihistamine: an international, non-interventional, retrospective study. Clin Drug Investig, 2010, 30 (1), 15-34.

44.     Aubier M., Neukirch C., PeifferC., Melac M.: Effect of cetirizine on bronchial hyperresponsibveness in patients with seasonal allergic rhinitis and asthma. Allergy, 2001, 56, 35-42.

45.     Brunton L.L., Lazo J.S., Parker K.L.: The pharmacological basis of therapeutics. Goodman&Gilmans 2006; XI edition.

46.     Doms M., Vanhulle G., Baelde Y., Coulie P., Dupont P., Rihoux J.P.: Lack of potentiation by cetirizine of alcohol-induced psychomotor disturbances. Eur J Clin Pharmacol, 1988, 34, 619-623.

47.     Mattila M.J., Paakkari I.: Variations among non-sedating antihistamines: are there real differences? Eur J Clin Pharmacol, 1999, 55, 85-93.

48.     Passalacqua G., Bousquet J., Church M. i wsp.: Adverse effects of H1-antihistamines. Allergy,1996, 51, 666-675.

49.     Hey J.A., del-Prado M., Sherwood J., Kreutner W.,
Egan R.W.: Comparative analysis of the cardiotoxicity proclivities of second generation antihistamines in an experimental model predictive of adverse clinical ECG effects. Arzneimittelforschung, 1996, 46, 153-158.

50.     Hey J.A., del-Prado M., Sherwood J., Kreutner W., Egan R.W.: The guinea pig model for assessing cardiotoxic proclivities of second generation antihistamines. Arzneim.–Forsch, 1996, 46, 834-837.

51.     Hindmarch I., Johnson S., Meadows R., Kirkpatrick T.,
Shamsi Z.: The acute and sub-chronic effects of evocetirizine, cetirizine, loratadine, promethazine and placebo on cognitive function, psychomotor performance, and weal and flare. Curr Med Res Opin, 2001, 17, 241-255.

52.     Spencer C.M., Faulds D., Peters D.H.: Cetirizine: a reappraisal  of its pharmacological properties and therapeutic use in selected a allergic disorders. Drugs, 1993, 46, 1055-1080.

53.     Fireman P., Seligmann B.E., Fletcher M.P., Gallin J.L.: Histamine modulation of human neutrophil oxidative metabolism, locomotion, degranulation, and membrane potential changes. J Immunol, 1983, 130, 1902-1909.

54.     Ciprandi G., Buscaglia S., Pesce G., Passalacqua G., Rihoux J.P., Bagnasco M. i wsp.: Cetirizine reduces inflammatory cell recruitment and ICAM-1(or CD54) expression on conjunctival epithelium in both early- and late-phase reactions after allergen-specificchallenge. J Allergy Clin Immunol, 1995, 95,  612-621.

55.     Campbell A., Chanal I., Czarlewski W., Michel F.B., Bousquet J.: Reduction of soluble ICAM-1 levels in nasal secretion by H1-blockers in seasonal allergic rhinitis. Allergy, 1997, 52, 1022-1025.

56.     Delauche-Cavallier M.C., Chaufour S., Guerault E., Lacroux A., Murrieta M., Wajman A.: QT interval monitoring during clinical studies with mizolastine, a new H1 antihistamine. Clin Exp Allergy, 1999, 3, 206-211.

57.     Simoens S., Laekeman G.: Pharmacotherapy of allergic rhinitis: a pharmaco-economic approach. Allergy, 2009, 64(1), 85-95.

58.     Bousquet J., Czarlewski W., Cougnard J., Danzig M., Michel F.B.: Changes in skin-test reactivity do not correlate with clinical efficacy of H1-blockers in seasonal allergic rhinitis. Allergy, 1998, 53, 579-585.

59.     Taglialatela M., Castaldo P., Pannaccione A., Giorgio G., Genovese A, Marone G. i wsp.: Cardiac ion channels and antihistamines: possible mechanisms of cardiotoxicity. Clin Exp Allergy, 1999, 3, 182-189.

60.     Corren J.: The impact of allergic rhinitis on bronchial asthma. J Allergy Clin Immunol, 1998, part 2, vol 101, Number 2.

61.     ETAC(r)-study-group. Allergic factors associated with the development of asthma and the influence of cetrizine in a double-blind, randomized, placebo-controlled trial: first results of ETAC(r). Ped Allergy Immunol, 1998, 9, 116-124.

62.     Devalia J.L., de Vos C., Hanotte F., Baltes E.: A randomized, double-blind, crossover comparison among cetirizine, levocetirizine, and UCB 28557 on histamine-induced cutaneous responses in healthy adult volunteers. Allergy, 2001, 56, 50-57.

63.     Wang D.Y., Hanotte F., de Vos C. i wsp.: Effect of cetirizine, levocetirizine, and dextrocetirizine on histamine-induced nasal response in healthy adult volunteers. Allergy, 2001, 56 (4), 339-343.

64.     Weiner J.M., Abramson M.J., Puy R.M.: Intranasal corticosteroids versus oral H1 receptor antagonists in allergic rhinitis: systematic review of randomised controlled trials. BMJ, 1998, 317, 1624-1629.

65.     Lee C.F., Sun H.L., Lu K.H. i wsp.: The comparison of cetirizine, levocetirizine and placebo for the treatment of childhood perennial allergic rhinitis. Pediatr Allergy Immunol, 2009, 20(5), 493-499.

66.     Simons F.E., Fraser T.G., Maher J., Pillay N., Simons K.J.: Central nervous system effects of H1-receptor antagonists in the elderly. Ann Allergy Asthma Immunol, 1999, 82, 157-160.

67.     Kruszewski J., Kłos K., Sułek K.: Hamowanie pohistaminowego bąbla, rumienia i włośniczkowego przepływu skórnego po jednorazowym podaniu zalecanej dawki: 10 mg cetyryzyny, 5 mg desloratadyny, 120 i 180 mg feksofenadyny, 5 mg lewocetyryzyny i 10 mg loratadyny – badanie randomizowane, kontrolowane placebo. Pol Merk Lek, 2006, 125, 443-448.

68.     Tillement J.P., Testa B., Brée F.: Compared pharmacological characteristics in humans of racemic cetirizine and levocetirizine, two histamine H1-receptor antagonists. Biochem Pharmacol, 2003, 66(7), 1123-1126.

69.     Thomson L., Blaylock M.G., Sexton D.W., Campbell A., Walsh G.M.: Cetirizine and levocetirizine inhibit eotaxin-induced eosinophil transendothelial migration through human dermal or lung microvascular endothelial cells. Clin and Exper Aller, 2002, 32(8), 1187-1192.

..............................................................................................................................................................

Adres do korespondencji:

Joanna Równicka-Zubik
Katedra i Zakład Farmacji Fizycznej,
Śląski Uni­wersytet Medyczny
ul. Jagiellońska 4, 41-200 Sosnowiec
tel. (32) 364-15-81
e-mail: jrownicka@sum.edu.pl

Pracę nadesłano: 22.02.2011 r.
Przyjęto do druku: 22.03.2011 r.