WSTĘP

Sezonowy alergiczny nieżyt nosa (pyłkowica) jest zespołem okresowo występujących objawów klinicznych wywołanych przez IgE – zależną reakcję zapalną błony śluzowej nosa na określony alergen [1]. Szacuje się, że pyłkowica występuje u 10–20% mieszkańców Europy, a częstość jej występowania stale wzrasta. W Polsce choruje na nią około 9,7% dorosłych i 8,9% dzieci [2]. Najczęstszą przyczyną alergii pyłkowej jest uczulenie na pyłki traw i zbóż, drzew oraz chwastów. Badania przeprowadzone w ostatnich latach wykazują, że pyłkowicy mogą towarzyszyć także objawy alergii pokarmowej [3]. Może to być spowodowane klasycznymi reakcjami krzyżowymi zachodzącymi głównie pomiędzy pyłkami roślin oraz niektórymi warzywami, owocami i przyprawami należącymi do tych samych grup systematycznych, a także pomiędzy grupami nie wykazującymi takiego pokrewieństwa [1, 2, 3]. Problem ten dotyczy około 30% chorych z pyłkowicą [4, 5, 6].

Oprócz zjawiska alergii krzyżowej (ang. „cross-reactivity”) polegającej na wiązaniu się określonego przeciwciała z różnymi alergenami posiadającymi epitopy wykazujące pokrewieństwo systematyczne i strukturalne, może wystąpić również zjawisko współwystępowania uczulenia (ang. „co-reactivity”). Odróżnienie tych obu zjawisk wymaga wysoko specjalistycznych badań immunologicznych takich jak testy skórne z alergenami rekombinowanymi, określenie poziomu swoistych IgE z alergenami rekombinowanymi, test zahamowania RAST, immunoelektroforeza krzyżowa i immunobloting. Jak wynika z badań większość chorych z objawami pyłkowicy reaguje krzyżowo na dwa lub więcej alergenów pokarmowych [7]. Przyjmuje się, że wystąpienie alergii krzyżowej jest wysoce prawdopodobne, gdy homologia sekwencji białek alergenu sięga 70%; przy homologii nie przekraczającej 50% reakcja krzyżowa uznawana jest za rzadką [4, 8].

Celem niniejszej pracy było ustalenie częstości uczuleń na owoce, warzywa i przyprawy u chorych leczonych w Poradni Alergologicznej z powodu sezonowego alergicznego nieżytu nosa.

MATERIAŁ I METODY

Badaniem objęto grupę 88 pacjentów (46 kobiet i 42 mężczyzn) w wieku od 9 do 62 lat (średnia wieku – 42,5 lat) leczonych w Przyklinicznej Poradni Alergologicznej przy Katedrze i Klinice Alergologii, Immunologii Klinicznej i Chorób Wewnętrznych z powodu sezonowego alergicznego nieżytu nosa. Na przeprowadzenie badań uzyskano zgodę Komisji Bioetycznej.

U wszystkich pacjentów przeprowadzono wywiad alergologiczny obejmujący wywiad rodzinny, czasokres choroby oraz współistnienie innych chorób o podłożu alergicznym. U wszystkich chorych wykonano testy skórne punktowe na 11 najczęściej uczulających alergenów wziewnych oraz 15 pokarmowych z użyciem zestawu firmy Allergopharma. Zgodnie z zaleceniami Europejskiej Akademii Alergologii i Immunologii Klinicznej (EAACI) testy użyte do badań wystandaryzowano według Międzynarodowego Systemu Standaryzacji Alergenów. Za kryterium dodatnie testu przyjęto równy lub większy odczyn bąblowy danego alergenu od odczynu na histaminę. U wszystkich badanych oznaczono stężenie IgE całkowitego metodą enzymatyczną firmy Hycor Biomedical Technic EIA zgodnie ze standardami WHO; wyniki przedstawiono w kU/l. Za wartość podwyższoną uznano wartość powyżej 100 kU/l. Powyższą metodą oznaczano również poziom swoistych IgE oznaczanych w klasach. Za wynik dodatni uznano klasę III i IV, a także II wówczas, gdy występowały objawy kliniczne.

WYNIKI

Wszyscy pacjenci cierpieli na pyłkowicę. U 57 chorych (64,8%) stwierdzono rodzinne występowanie chorób alergicznych. Dodatnie testy skórne na pyłki traw wykazano u 69 (78,4%) chorych, na pyłki drzew u 45 (51%), na pyłki chwastów 35 (40%); dodatnie testy skórne na warzywa i owoce u 28 (31,8%) badanych chorych – 19 pacjentów miało dodatnie testy na warzywa (21,6%) i 12 (13,6%) na owoce.

Stwierdzono podwyższony poziom IgE całkowitego u 64 chorych (72,7%); stężenie sIgE na alergeny wziewne było znamiennie podwyższone u 63 pacjentów: pyłki traw – 45 (51%), drzew – 35 (40%), chwasty – 12 (13,6%). U 16 badanych chorych wykazano obecność sIgE na alergeny pokarmowe: warzywa – 11 (12,5%), owoce – 6 (6,8%).

Jednocześnie podwyższony poziom sIgE na alergeny wziewne i pokarmowe stwierdzono u 12 pacjentów (13,6%), a współwystępowanie dodatnich testów skórnych na alergeny wziewne i pokarmowe stwierdzono u 28 pacjentów (31,8%).

W grupie 88 pacjentów wielu skarżyło się na objawy po spożyciu przypraw, lecz tylko 12 (13,6%) miało dodatnie testy skórne na przyprawy (w tym curry, będące bardzo silnym alergenem) i 7 (8%) miało znacząco podwyższony poziom swoistego IgE na przyprawy.

DYSKUSJA

Wykonane przez naszą grupę badawczą w klinice badania są zgodne z badaniem przeprowadzonym przez Osterballe i wsp. i oceniają prawdopodobieństwo wystąpienia krzyżowej reakcji na alergeny pokarmowe w grupach chorych z sezonowym alergicznym nieżytem nosa. W pracy tej średnie prawdopodobieństwo współwystępowania alergii wziewnej i pokarmowej w badanych grupach oszacowano na około 30%, co jest wartością przybliżoną do uzyskanej w naszym badaniu – 34,3%. Z cytowanej powyżej pracy wynika również, iż największe prawdopodobieństwo wystąpienia alergii krzyżowej dotyczy aż 24% pacjentów uczulonych na pyłek brzozy, 10% na pyłek bylicy i około 4% na pyłek traw. W naszym badaniu częstości te wynosiły odpowiednio 54, 44 i 77%. Innym niezmiernie ciekawym wnioskiem wynikającym z badania Osterballe i wsp. jest to, że częstość alergii pokarmowej wzrastała u chorych z alergią wieloważną, czyli u pacjentów uczulonych jednocześnie na kilka alergenów wziewnych. U chorych uczulonych zarówno na pyłek brzozy i traw alergia pokarmowa występowała z częstością 35%, a jej częstość u pacjentów z alergią na pyłek brzozy, trawy i bylicy równocześnie sięgała nawet 52% [6].

Interesujące wydają się być także wyniki badania dotyczącego występowania objawów anafilaksji jamy ustnej (OAS) u chorych z pyłkowicą po spożyciu określonych owoców i warzyw przeprowadzone przez Amlota i wsp. Wynika z nich, że częstość OAS sięga blisko 80% pacjentów uczulonych na pyłki brzozy [9]. Według Ferreiry 8,7% chorych na pyłkowicę wystąpiły ciężkie reakcje układowe po zjedzeniu owoców, warzyw i orzeszków. Wskazuje się u nich istotną korelację objawów klinicznych z obecnością lipidowego białka transportowego (LTP) [10].

Zgodnie z aktualnym stanem wiedzy powszechnie wiadomo, że objawy pyłkowicy mogą na kilka tygodni do kilku lat poprzedzać wystąpienie alergii pokarmowej, a typowa manifestacja kliniczna alergii pokarmowej związanej z pyłkowicą może obejmować OAS, pokrzywkę alergiczną, obrzęk angioneurotyczny, nieżyt nosa, zapalenie spojówek, astmę atopową, wstrząs anafilaktyczny oraz zaostrzenie AZS. Biorąc pod uwagę powyższe implikacje, wydaje się być niezmiernie istotnym przeprowadzenie szczegółowej diagnostyki w kierunku alergii pokarmowej u licznej grupy chorych z sezonowym alergicznym nieżytem nosa w celu zapobieżenia możliwości wystąpienia powikłań mogących być zagrożeniem dla zdrowia i życia pacjentów [11].

Ciekawym problemem diagnostycznym jest odróżnienie klasycznej reakcji krzyżowej od czasowego współistnienia alergii pokarmowej i alergii wziewnej. Liczne obserwacje kliniczne wykazują, że potwierdzenie nadwrażliwości na alergeny pokarmowe i wziewne nie jest równoznaczne z rozpoznaniem reakcji krzyżowej. Najnowsze badania wykazują, że potwierdzenie reakcji krzyżowej powinno być poparte badaniami z użyciem antygenów rekombinowanych oraz nowoczesnych technik diagnostycznych – immunoelektroforeza krzyżowa, immunobloting oraz test zahamowania RAST [12, 13].

WNIOSKI

1. Wyniki wskazują na konieczność diagnostyki pacjentów chorujących na sezonowy alergiczny nieżyt nosa w kierunku alergii pokarmowej.

2. Pomimo iż wielu pacjentów skarży się na dyskomfort po spożyciu przypraw, tylko 13,6% z nich ma dodatnie testy skórne na alergeny przypraw.

3. Ciekawym zagadnieniem byłoby odróżnienie klasycznej alergii krzyżowej od współwystępowania alergii, co wymagałoby użycia wysoce specjalistycznych metod immunologicznych.

..............................................................................................................................................................

PIŚMIENNICTWO

1.    Bousquet J., van Cauwenberge P., Khaltaev N. and ARUA Workshop Group.: Allergic rhinitis and its impact on asthma. J. Alletgy Cli Immunol 2001; 108 (supl.): 147-334.

2.    Jahnz-Różyk K.: Pyłkowica – alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa. W: Alergologia współczesna. Warszawa 2006: 115-122.

3.    Deviller P.: Le profilines. Rev Fr Allergol 1995; 35: 307.

4.    Rapiejko P., Lipiec A.: Wybrane aspekty reakcji krzyżowych. Alergoprofil. 2006; 2 (2):11-15.

5.    Regulska A., Gawrońska-Ukleja E., Kuźmiński A., Bartuzi Z.: Reakcje krzyżowe jako problem lekarza alergologa. Med Biol Sci 2006; 20 (4): 41-50.

6.    Osterballe M.: The Clinical revelance of sensitization to pollen-related fruit and vegetables in unselected pollen-sensitized adults. Allergy 2005; 60: 218-225.

7.    Fereira F., Hawranek T., Gruber P. Allergic cross-reactivity: from gene to the clinic. Allergy 2004; 59: 243-267.

8.    Alberse R.: Structural biology of allergens. J Allergy Clin Immunol 2000; 106: 228-238.

9.    Almot P., Kemeny D., Zachary C.: Oral allergy syndrome (OAS): symptoms of IgE  - mediated hypersensitivity to foods. Clinical allergy 1987; 17 (1): 33-42.

10.    Fereira F., Hawranek T., Gruber P.: Allergic cross-reactivity: from gene to clinic. Allergy 2004; 59: 243-267.

11.    Breuer K., Wulf A., Constein A.: Birch pollen-related foods as a provocation factor of allergic symptoms in children with atopic eczema/dermatitis syndrome. Allergy 2004, 59: 988-994.

12.    Vieth S., Ballmer-Weber B.: Cross-reactivity of allergens and pollen. Annals of the New York Academy of sciences 2002; 964: 47-68.

13.    Cudowska B., Wasilewska J., Kaczmarski M.: Alergia krzyżowa-nowe aspekty. Alergia, Astma, Immunologia 2002; 7 (supl. 4): 47-51.

..............................................................................................................................................................

*Adres do korespondencji:

Ewa Gawrońska-Ukleja
Katedra i Klinika Alergologii, Immunologii
Klinicznej i Chorób Wewnętrznych
Collegium Medicum w Bydgoszczy
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu
Szpital Uniwersytecki nr 2 im. dr Jana Biziela,
ul. Ujejskiego 75, 85-168 Bydgoszcz
tel.: +48 691 973 969
e-mail: ntsia@go2.pl

Pracę nadesłano: 15.06.2009 r.
Przyjęto do druku: 18.07.2009 r.