Formy doskonalenia zawodowego

Doskonalenie zawodowe lekarza obejmuje aktywność zawodową w ramach samokształcenia lub w zorganizowanych formach kształcenia podyplomowego. Obowiązujące przepisy przewidują różne formy doskonalenia zawodowego, wśród których należy wymienić:

• szkolenie specjalizacyjne [1] ;

• nabywanie umiejętności zawodowych z zakresu węższych dziedzin medycyny lub udzielania określonych świadczeń zdrowotnych (art. 17. u.z.l.l.d.);

• udział w kursie medycznym nieobjętym programem odbywanej specjalizacji lub nabywanej umiejętności lub w kursie medycznym, realizowanym za pośrednictwem środków przekazu telewizyjnego i sieci internetowej z ograniczonym dostępem, który uzyskał akceptację Naczelnej Rady Lekarskiej;

• odbycie praktyki klinicznej w krajowym lub zagranicznym ośrodku specjalistycznym;

• udział w krajowym lub zagranicznym kongresie, zjeździe, konferencji lub sympozjum naukowym;

• udział w posiedzeniu oddziału stowarzyszenia działającego jako „kolegium specjalistów” albo „lekarskie towarzystwo naukowe”;

• udział w szkoleniu wewnętrznym organizowanym przez zakład opieki zdrowotnej, w którym lekarz udziela świadczeń zdrowotnych, lub przez grupę lekarzy;

• wykłady lub doniesienia w formie ustnej lub plakatowej na kongresie, zjeździe, konferencji lub sympozjum naukowym;

• udział w programie edukacyjnym opartym o zadania testowe, akredytowanym przez towarzystwo naukowe, kolegium specjalistów lub w programie edukacyjnym, realizowanym za pośrednictwem środków przekazu telewizyjnego i sieci internetowej z ograniczonym dostępem, który uzyskał akceptację Naczelnej Rady Lekarskiej;

• uzyskanie stopnia naukowego doktora, doktora habilitowanego lub tytułu profesora – w zakresie nauk medycznych;

• napisanie i opublikowanie fachowej książki medycznej, artykułu w fachowym, recenzowanym czasopiśmie lub edukacyjnego programu multimedialnego;

• napisanie i opublikowanie książki, artykułu lub programu multimedialnego o charakterze popularnonaukowym;

• przetłumaczenie i opublikowanie fachowej książki medycznej, rozdziału w książce, artykułu w fachowym czasopiśmie medycznym lub edukacyjnego programu multimedialnego;

• kierowanie specjalizacją lekarzy lub nabywaniem przez lekarzy umiejętności;

• prowadzenie szkolenia lekarzy stażystów;

• indywidualną prenumeratę fachowego czasopisma medycznego indeksowanego przez Filadelfijski Instytut Informacji Naukowej lub Index Copernicus;

• przynależność do kolegium specjalistów lub towarzystwa naukowego.

W każdym przypadku dopełnienie obowiązku doskonalenia zawodowego lekarza polega na stałej aktywności zawodowej. Stąd też w przypadku niewykonywania zawodu przez okres 5 lat istnieje konieczność odbycia stosownego przeszkolenia (art. 10. u.z.l.l.d.) [2]. Warto tu także wymienić uzupełniające przeszkolenie w trybie art. 11. u.z.l.l.d.

Kształcenie podyplomowe

W art. 18. u.z.l.l.d. nakłada się na każdego lekarza i lekarza dentystę prawo, ale i obowiązek doskonalenia zawodowego. Jedną z form jest kształcenie podyplomowe. Szczegółowe kwestie reguluje rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 października 2004 r. w sprawie sposobów dopełnienia obowiązku doskonalenia zawodowego lekarzy i lekarzy dentystów (Dz. U. Nr 231, poz. 2326 z późn. zm.; dalej jako: rozporządzenie). W rozporządzeniu nałożono obowiązek uzyskiwania odpowiedniej liczby punktów edukacyjnych oraz prowadzenia indywidualnej ewidencji przebiegu doskonalenia zawodowego, otrzymywanej nieodpłatnie z okręgowej izby lekarskiej [3].

Na lekarza nałożono ponadto obowiązek przedstawienia (przed zakończeniem okresu rozliczeniowego) do wglądu okręgowej radzie lekarskiej „Ewidencji Doskonalenia Zawodowego” wraz z dokumentami stanowiącymi potwierdzenie odbycia określonych form doskonalenia zawodowego. Dopełnienie obowiązku doskonalenia zawodowego lekarza okręgowa rada lekarska potwierdza przez dokonanie wpisu w okręgowym rejestrze lekarzy oraz w dokumencie „Prawo wykonywania zawodu lekarza” albo „Prawo wykonywania zawodu lekarza dentysty” [4]. W rozporządzeniu, a konkretnie w załączniku nr 3 do tego rozporządzenia, określono liczbę punktów edukacyjnych odpowiadających poszczególnym formom doskonalenia zawodowego.

Zgodnie z § 5. rozporządzenia w okresie 48 miesięcy należy uzbierać co najmniej 200 punktów edukacyjnych. Liczby punktów, które przekracza tak nakreślony limit nie przenosi się na kolejny okres rozliczeniowy. Niedopełnienie obowiązku doskonalenia zawodowego jest odnotowywane w okręgowym rejestrze lekarzy.

Zgodnie z art. 19. u.z.l.l.d. kształcenie podyplomowe lekarzy i lekarzy dentystów mogą prowadzić jedynie:

W art. 19. ust. 2. u.z.l.l.d. określono szczegółowe warunki, które muszą spełnić podmioty prowadzące kształcenie podyplomowe [5], co potwierdza okręgowa rada lekarska właściwa ze względu na miejsce prowadzenia kształcenia lub Naczelna Rada Lekarska w odniesieniu do okręgowej izby lekarskiej, będącej organizatorem kształcenia oraz organizatora kształcenia zamierzającego prowadzić kształcenie na terenie całego kraju [6].

Konsekwencje niedopełniania obowiązku doskonalenia zawodowego

Ani ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty, ani cytowane rozporządzenie nie określają wprost, jakie konsekwencje mogą wynikać dla lekarza, który nie dopełnił komentowanej tu powinności.

Kwestię porusza jedynie uchwała Nr 98/04/IV Naczelnej Rady Lekarskiej z dnia 17 grudnia 2004 r. w sprawie doskonalenia zawodowego lekarzy i lekarzy dentystów, która mówi wprost w § 3., że lekarz, który:

• przystępuje do konkursu na stanowisko kierownicze lub inne stanowisko w zakładzie opieki zdrowotnej;

• występujący o zatrudnienie jako nauczyciel akademicki;

• występujący o uzyskanie środków finansowych na kształcenie podyplomowe lub pracę naukową;

• występujący o zmianę warunków zatrudnienia;

• występujący o zawarcie umowy na udzielanie świadczeń zdrowotnych

przedstawia dokument: prawo wykonywania zawodu lekarza (lekarza dentysty) zawierający wpis o dopełnieniu obowiązku doskonalenia zawodowego wraz z liczbą uzyskanych punktów edukacyjnych. Wprawdzie nie przesądza się tu wyraźnie, iż w przypadku niespełnienia minimum punktowego lekarz ponosi negatywne konsekwencje, niemniej należy to domniemywać. Ponadto okręgowa rada lekarska może ustanowić i przyznawać wyróżnienia dla lekarzy, lekarzy dentystów, którzy wykazali się uczestniczeniem w różnych formach doskonalenia zawodowego, a w szczególności uzyskali w okresie rozliczeniowym co najmniej 400 punktów edukacyjnych.

Należy jednak przypomnieć, że za naruszenie zasad określonych w Kodeksie Etyki Lekarskiej (a przecież, jak wyżej wykazano, art. 56. KEL formułuje taki nakaz), lekarz może na podstawie art. 41. ustawy z 17 maja 1989 r. o izbach lekarskich (Dz. U. Nr 30, poz. 158 z późn. zm.) podlegać odpowiedzialności zawodowej. Można też rozważać, czy niedopełnienia tak nakreślonego obowiązku nie można traktować jako uzasadnionego podejrzenia niedostatecznego przygotowania zawodowego. Warto zauważyć w tym miejscu, że zgodnie z art. 11. u.z.l.l.d. okręgowa rada lekarska powołuje komisję złożoną z lekarzy o odpowiednich kwalifikacjach zawodowych, która wydaje opinię o przygotowaniu zawodowym tego lekarza, a nawet może zobowiązać lekarza do odbycia uzupełniającego przeszkolenia na jego koszt.
   
Zakończenie

Reasumując , nakaz doskonalenia zawodowego to prawo i obowiązek lekarza. Należy przy tym zwrócić uwagę, że obowiązujące przepisy nie zawierają żadnych rozwiązań, które miałyby pomóc lekarzom w dopełnieniu tej powinności. Chodzi tu zwłaszcza o rozwiązania dofinansowujące koszty udziału w takich szkoleniach, zwolnienia podatkowe, itp.

..............................................................................................................................................................

PRZYPISY:

1. Kwestie te zostały poruszone w odrębnym komentarzu, stąd też w tym miejscu rozważania w tej materii należy pominąć.

2. Patrz szerzej: odrębny komentarz dotyczący weryfikacji przygotowania zawodowego lekarzy.

3. Wzór jest określony w załączniku nr 1 do rozporządzenia.

4. Wpis umieszcza się w części tego dokumentu „Wpisy uzupełniające”.

5. Ustawa stawia tu następujące wymogi:

a) posiadanie planu kształcenia realizowanego w określonym czasie zawierającego w szczególności

- cele kształcenia,
- przedmiot i zakres kształcenia, zgodny z aktualną wiedzą medyczną,
- formy kształcenia,
- wymagane kwalifikacje uczestników,
- sposoby weryfikacji wyników kształcenia,
- sposoby potwierdzania uczestnictwa i ukończenia kształcenia;

b) zapewnienie kadry dydaktycznej o kwalifikacjach odpowiednich dla danego rodzaju kształcenia;

c) zapewnienie odpowiedniej do realizacji programu kształcenia bazy dydaktycznej, w tym dla szkolenia praktycznego;

d) posiadanie wewnętrznego systemu oceny jakości kształcenia, uwzględniającego narzędzia oceny jakości kształcenia oraz metody tej oceny;

e) zapewnienie udzielania świadczeń zdrowotnych wchodzących w zakres kształcenia  przez uprawnione podmioty i osoby posiadające uprawnienia oraz właściwe kwalifikacje do ich wykonywania.

6. Szczegółowe kwestie dotyczące wymagań stawianych takim podmiotom określa art. 19a i 19b u.z.l.l.d., a także uchwała 104/05/IV NRL z dnia 11 lutego 2005 r. w sprawie sposobu, warunków oraz trybu wpisu do rejestru okręgowej izby lekarskiej podmiotów prowadzących doskonalenie zawodowe lekarzy i lekarzy dentystów oraz zasad prowadzenia tego rejestru oraz akredytacji form kształcenia.